MENU

गहुँ (Gahu)

Wheat
📖 Triticum aestivum L.
प्रमाणित कृषि विवरण (NARC Verified) Cereals & Millets 📅 Kartik (कार्तिक) – Chaitra (चैत) 🌡️ 10–24°C ⚗️ pH 6.0–7.2 ⏱️ 115-135 days
रोप्ने मौसम तथा अवधि
🌱
उपयुक्त रोप्ने समय / सिजन: Kartik (कार्तिक) – Chaitra (चैत)

बिउ छरेको ११० देखि १३५ दिनमा गहुँ पाक्छ। १५ देखि २५ डिग्री सेल्सियसको चिसो र सुख्खा मौसममा गहुँको बाला राम्रो लाग्छ। पाक्ने बेलामा चर्को घाम चाहिन्छ।

विवरण तथा समग्र परिचय

गहुँ नेपालको तेस्रो मुख्य खाद्यान्न बाली हो। तराई र मध्य पहाडमा हिउँदमा यसको व्यापक खेती गरिन्छ। विजय, गौतम, बाणगंगा, एनएल-९७१ र डब्लुएल-७११ नेपालका प्रमुख जातहरू हुन्। यसको पिठोबाट रोटी, पाउरोटी र बिस्कुट बन्दछ।

विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण
🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ

जटिल कार्बोहाइड्रेट, आहारिय फाइबर, प्रोटिन र म्याग्नेसियमको राम्रो स्रोत। यसले शरीरलाई निरन्तर ऊर्जा दिन्छ र आन्द्रा सफा राख्न सहयोग गर्दछ।

⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा

गहुँमा ग्लुटेन (Gluten) प्रोटिन हुने भएकाले सिलियाक डिजिज (Celiac Disease) वा ग्लुटेन एलर्जी भएका व्यक्तिहरूले गहुँ खानु हुँदैन।

🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू

पहेँलो सिन्दुरे (Yellow Rust), खैरो सिन्दुरे (Brown Rust), कालो पोके (Loose Smut), र गहुँको लाही किरा।

💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू
  • सिन्दुरे रोग प्रतिरोधी जात (जस्तै: विजय, बाणगंगा) मात्र छनोट गर्ने।
  • कालो पोकेबाट बच्न भिटाभाक्स (Vitavax २ ग्राम/केजी) ले बिउ उपचार गर्ने।
  • सिन्दुरे रोग फैलिएमा प्रोपिकोनाजोल (Tilt १ मिलिलिटर/लिटर) छर्कने।
🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस

प्रति हेक्टर १० टन गोबरमल। सिफारिस रासायनिक मल: १००:५०:५० केजी एनपीके प्रति हेक्टर। पहिलो सिँचाइ (क्राउन रुट - CRI stage मा बिउ रोपेको २१ दिनपछि) गर्दा आधा नाइट्रोजन टपड्रेस गर्नुपर्छ।

खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)
🌱 रोप्ने विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📏 बिउको गहिराइ 3.5 cm
↔️ बिरुवाको दुरी 5.0 cm
📐 डयाङको दुरी 20.0 cm
🪱 माटोको प्रकार Well-drained fertile loam to clay loam
💧 सिँचाइ आवश्यकता Medium (350-450 mm, requires 3-4 critical irrigations: CRI, tillering, heading)
☀️ घामको आवश्यकता Full Sun (6-8 hours direct)
🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha
हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)
⛰️ उपयुक्त उचाइ 100–2200 m
🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Terai, Inner Terai, Mid-Hill river basins
🌡️ तापक्रम दायरा 10–24°C
⚗️ माटोको pH 6.0–7.2
कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)
⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि 115-135 days
📦 अनुमानित उत्पादन 3.0 - 4.5 t/ha (varieties: Vijay, Gautam, NL 971)
🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

बाला र डाँठ सुनौलो पहेँलो भएपछि र दानाहरू कडा, ठोस भएपछि थ्रेसिङ गर्नुहोस्।

कृषि पात्रो — रोप्ने र कटानी तालिका
Activity / कार्य Start Month (BS) End Month (BS) Region / क्षेत्र Gregorian Window
🪴 Nursery असोज (Ashwin) कार्तिक (Kartik) Terai (तराई) September - October
🌱 Sowing कार्तिक (Kartik) मंसिर (Mangsir) All Nepal October - November
🌾 Harvesting फागुन (Falgun) चैत (Chaitra) All Nepal March - April
रोग तथा किरा पुस्तकालय
गहुँको खिया रोग
Fatal

Orange-red (stem rust) or yellow-orange (stripe rust) pustules on leaves, sheaths and stems; rapid defoliation; major yield loss.…

🌿 जैविक उपचार
Spray garlic extract or Jholmol at early tillering as preventive; remove volunteer wheat plants.…
गहुँ-जातको स्मट रोग
Severe

Entire grain head replaced by black smut spore mass at heading; plant looks healthy until heading; complete grain loss in affected tillers.…

🌿 जैविक उपचार
Seed treatment with Trichoderma and neem cake mixture before sowing.…
काण्ड छेड्ने किरा
Severe

Dead heart in vegetative stage (central leaf dries while outer leaves stay green); white ear (empty panicle) at reproductive stage; larvae t…

🌿 जैविक उपचार
Release egg parasitoid Trichogramma japonicum (1.5 lakh/ha) at egg mass stage; spray neem seed kernel extract.…
जिंक अभाव (खैरा रोग)
Severe

धान रोपेको २–३ हप्तापछि बीचका पातहरूमा खिया परे जस्त…

🌿 जैविक उपचार
राम्ररी पाकेको कम्पोस्ट वा गोबर मल (१५-२० �…
लाही किरा
Moderate

Clusters of tiny soft-bodied green or black insects colonizing leaf undersides and shoot tips; curled wrinkled leaves and sticky black sooty…

🌿 जैविक उपचार
Traditional fermented cow urine (गोमूत्र) diluted 1:6 in water with wood ash; or Neem oil spray …
तामा (कपर) को कमी
Mild

Wilting even when soil moisture is adequate; light green to bluish-green leaves; tip die-back (leaf tips turn white); poor grain filling in …

🌿 जैविक उपचार
Spray diluted copper sulfate solution (CuSO4) at 0.2% as foliar; apply compost to improve soil copper.…
गन्धक (सल्फर) को कमी
Mild

Yellowing of young upper leaves first (unlike N deficiency where lower leaves yellow first); pale green-yellow overall colour; stunted growt…

🌿 जैविक उपचार
Apply gypsum (CaSO4) at 100-200 kg/ha or elemental sulfur at 20-25 kg/ha; use sulfur-rich compost.…
छिटो जानकारी
Verified
🌱 विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📅 मौसम Kartik (कार्तिक) – Chaitra (चैत)
⏱️ पाक्ने 115-135 days
💧 सिँचाइ Medium (350-450 mm, requires 3-4 critical irrigations: CRI, tillering, heading)
☀️ घाम Full Sun (6-8 hours direct)
🪱 माटो Well-drained fertile loam to clay loam
🗺️ क्षेत्र Terai, Inner Terai, Mid-Hill river basins
🌡️ तापक्रम 10–24°C
⚗️ pH 6.0–7.2
📏 गहिराइ 3.5 cm
📦 उत्पादन 3.0 - 4.5 t/ha (varieties: Vijay, Gautam, NL 971)
← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्
AgroMitra Assistant
Online & Ready
Tap to talk
Tap to talk
Ask me anything about eSanshar services
Microphone Required

To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.

Hello! I'm here to help. You can type your question below or allow microphone to use voice.