MENU

सखरखण्ड

Sweet Potato
📖 Ipomoea batatas
Root & Tuber Crops 📅 Baisakh (बैशाख) – Kartik (कार्तिक) 🌡️ 15–30°C ⚗️ pH 6.0–7.0 ⏱️ 90-120 days
रोप्ने मौसम तथा अवधि
🌱
उपयुक्त रोप्ने समय / सिजन: Baisakh (बैशाख) – Kartik (कार्तिक)
सखरखण्ड सामान्यतया बीउको सट्टा लहराको हाँगा (कटिङ) बाट रोपिन्छ। जमिनलाई गहिरो जोतेर भुरभुरे र पानी नजम्ने बनाउनु पर्छ। ३० सेन्टिमिटरको दूरीमा ड्याग वा ढिस्काहरू बनाएर २०-३० सेन्टिमिटर लामो हाँगाहरूलाई ४५ डिग्रीको कोणमा जमिनमा गाडेर रोपिन्छ। बिरुवा स्थापित नभएसम्म नियमित रूपमा सिँचाइ दिनुपर्छ र जरा बन्ने बेलामा पानीको मात्रा कम गर्दै लैजानुपर्छ।
विवरण तथा समग्र परिचय
सखरखण्ड (आयोपोमिया बटाटास) नेपालको तराई तथा मध्य पहाडी क्षेत्रमा व्यापक रूपमा खेती गरिने एक महत्वपूर्ण कंदमूल बाली हो। यसको गुलियो स्वादयुक्त जरा र पौष्टिक पातहरूले नेपालमा खाद्य सुरक्षा र वैकल्पिक बालीको रूपमा ठूलो महत्व राख्छन्। यो तातो हावापानीमा राम्रोसँग फस्टाउँछ र यसले ग्रामीण क्षेत्रमा पोषणको कमी पूरा गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण
🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ
सखरखण्डमा डायटरी फाइबर, कम्प्लेक्स कार्बोहाइड्रेट, बेटा-क्यारोटिन (भिटामिन ए), भिटामिन सी र महत्वपूर्ण खनिजहरू प्रचुर मात्रामा पाइन्छन्। यसका कलिला पातहरू पनि खान योग्य हुन्छन् जसमा एन्टिअक्सिडेन्ट र फलामको मात्रा उच्च हुन्छ। आर्थिक रूपमा, यो बालीलाई कम लगानी र गोडमेल भए पुग्छ, खडेरी सहने क्षमता हुन्छ र प्रति στोक उच्च उत्पादन दिन्छ।
⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
यो बाली अत्यधिक पानी जम्ने ठाउँमा टिक्दैन, जसले जरा कुहिने र दाना फुट्ने समस्या निम्त्याउँछ। यो तुसारो र १० डिग्री सेल्सियसभन्दा कमको चिसोमा अति संवेदनशील हुन्छ। माटोमा नाइट्रोजन मल धेरै भएमा लहरा मात्र बढ्ने तर जरा वा सखरखण्ड राम्रोसँग नलाग्ने समस्या हुन्छ।
🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू
यस बालीमा लाग्ने मुख्य समस्याहरूमा सखरखण्डको घुन (वीभिल) पर्दछ, जसले लहरा र दानामा प्वाल पारेर क्षति पुर्‍याउँछ। साथै, लहरा कुहिने रोग र पातमा लाग्ने डढुवा रोगले पात पहेंलो हुने र बिरुवा मर्ने समस्या देखा पर्न सक्छ।
💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू
रोगमुक्त रोप्ने सामग्रीको प्रयोग गर्ने, अन्य बालीसँग घुसुवा बाली वा फेरबदल गर्ने र घुनबाट बचाउन माटोले ड्यागहरू राम्ररी पुर्ने गर्नुपर्छ। कीट नियन्त्रणको लागि झोलमल, निममा आधारित जैविक कीटनाशक र फेरोमोन पासोको प्रयोग गर्न सकिन्छ।
🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस
जमिन तयारीको समयमा प्रति हेक्टर १५-२० टन सडेको गोठेमल वा कम्पोस्ट मल मिसाउनु पर्छ। रासायनिक मलको रूपमा नाइट्रोजन, फस्फोरस र पोटासको सन्तुलित मात्रा रोप्ने बेला आधार मलको रूपमा र रोपेको ३०-४५ दिनपछि टप-ड्रेसिङको रूपमा दिनुपर्छ।
खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)
🌱 रोप्ने विधि कलमी वा हाँगा सारेर (Cutting)
📏 बिउको गहिराइ 5.0 cm
↔️ बिरुवाको दुरी 25.0 cm
📐 डयाङको दुरी 60.0 cm
🪱 माटोको प्रकार Well-drained sandy loam
💧 सिँचाइ आवश्यकता Moderate (1-2 times weekly)
☀️ घामको आवश्यकता Full sun
🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha
हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)
⛰️ उपयुक्त उचाइ 100–2000 m
🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Terai, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम दायरा 15–30°C
⚗️ माटोको pH 6.0–7.0
कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)
⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि 90-120 days
📦 अनुमानित उत्पादन 15-25 tons/ha
🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

तल्ला पातहरू पहेँलो हुन थालेपछि र काटिएको गाँठोको छाला हावाको सम्पर्कमा आउँदा कालो नपर्ने भएपछि उखेल्नुहोस्।

बाली तस्बिर ग्यालरी (Photo Gallery)
रोग तथा किरा पुस्तकालय
कोपिला गलाउने रोग
Severe

Seedlings suddenly wilt and collapse at soil level; dark water-soaked lesion at stem base; rapid death of young transplants.…

🌿 जैविक उपचार
Drench seedbed with Trichoderma viride suspension (5 g/L); soak seeds in cow urine (1:10) for 30 min before so…
जराको गाँठे किरा रोग
Severe

Characteristic galls (knots) on roots causing swollen, deformed root systems. Above ground: stunted yellow plants with wilting during daytim…

🌿 जैविक उपचार
Apply Neem cake (500 kg/ha) into soil before planting; use Trichoderma harzianum + Paecilomyces lilacinus bioc…
सखरखण्डको घुन किरा
Severe

Adults and larvae feed on vines and tubers; tunneling inside tubers causes rotting and acrid unpleasant flavour; heavy crop loss.…

🌿 जैविक उपचार
Pheromone traps (Cylas pheromone) for mass trapping; spray neem oil on vines.…
पोटासियम (म्युरेट अफ पोटास) को कमी
Moderate

Marginal scorch and necrosis (burnt edges) on older leaves; weak stems prone to lodging; uneven fruit ripening with pale coloration.…

🌿 जैविक उपचार
Wood ash (काठको खरानी) top-dressing (rich in 5-7% bio-potassium); fermented banana peel li…
फस्फोरस अभाव (जाम्राे रंग)
Mild

Characteristic purple or reddish-purple coloring on undersides and sometimes upper surfaces of leaves due to anthocyanin accumulation. Stunt…

🌿 जैविक उपचार
Apply Bone meal (3-5 kg per 100 sq m) or Rock phosphate; use Phosphorus Solubilizing Bacteria (PSB) biofertili…
छिटो जानकारी
🌱 विधि कलमी वा हाँगा सारेर (Cutting)
📅 मौसम Baisakh (बैशाख) – Kartik (कार्तिक)
⏱️ पाक्ने 90-120 days
💧 सिँचाइ Moderate (1-2 times weekly)
☀️ घाम Full sun
🪱 माटो Well-drained sandy loam
🗺️ क्षेत्र Terai, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम 15–30°C
⚗️ pH 6.0–7.0
📏 गहिराइ 5.0 cm
📦 उत्पादन 15-25 tons/ha
← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्
AgroMitra Assistant
Online & Ready
Tap to talk
Tap to talk
Ask me anything about eSanshar services
Microphone Required

To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.

Hello! I'm here to help. You can type your question below or allow microphone to use voice.