स्ट्रबेरी खेती गर्दा उपयुक्त जग्गाको छनोट र माटोको तयारीमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ। वर्षायाम सकिएपछि जमिनलाई २-३ पटक गहिरो जोतेर माटोलाई खुकुलो बनाउनुपर्छ र प्रति हेक्टर २० देखि २५ टन राम्रोसँग पाकेको गोबरमल वा गँड्यौला मल माटोमा मिसाउनुपर्छ।
पानी जम्न नदिन ६० देखि ९० से.मी. चौडाइ र ३० देखि ४५ से.मी. अग्लो ड्याङ (Raised bed) बनाउनुपर्छ। ड्याङमा ३०-४५ से.मी. को दूरीमा दुई पंक्तिमा बोटदेखि बोटको दूरी २०-२५ से.मी. राखी जिगज्याग तरिकाले बिरुवा रोप्नुपर्छ। नेपालको हावापानीमा असोजदेखि कात्तिक (September-October) महिना बिरुवा सार्ने सबैभन्दा उत्तम समय हो, जसले गर्दा जाडो सुरु हुनुअगावै जरा बलियो गरी स्थापित हुन पाउँछ। बिरुवा रोप्दा बोटको क्राउन (Crown) माटोको सतहमा ठिक्क मिल्ने गरी रोप्नुपर्छ।
सिँचाइ व्यवस्थापनमा थोपा सिँचाइ (Drip irrigation) प्रणाली सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ, जसले फल र पातलाई नभिजाई जरामा मात्र आवश्यक चिस्यान पुर्याउँछ। ड्याङमा कालो प्लास्टिक वा परालको मल्चिङ प्रयोग गर्दा चिस्यान कायम रहन्छ, झार नियन्त्रण हुन्छ र पाक्दै गरेका फलहरू सफा रहन्छन्। रोपेको ६० देखि ९० दिनभित्र फल टिप्न तयार हुन्छ।
स्ट्रबेरी नेपालको चिसो तथा समशीतोष्ण मध्य पहाडी क्षेत्रमा व्यावसायिक रूपमा खेती गरिने उच्च मूल्ययुक्त र आकर्षक फल हो। हालका वर्षहरूमा नुवाकोट (ककनी), काभ्रेपलाञ्चोक, ललितपुर र कास्की (पोखरा) लगायतका जिल्लाहरूमा काठमाडौं तथा पर्यटकीय सहरहरूको उच्च मागका कारण यसको व्यावसायिक खेती तीव्र गतिमा विस्तार भएको छ। दिउँसो न्यानो घाम र राति चिसो हावापानी हुने क्षेत्रमा स्ट्रबेरी निकै फस्टाउँछ। यसको फल रसिलो, सुगन्धित, चम्किलो रातो र एन्टिअक्सिडेन्ट तथा भिटामिन 'सी' ले भरिपूर्ण हुन्छ।
नेपालमा विशेषगरी फेस्टिभल (Festival), कामारोसा (Camarosa), स्वीट चार्ली (Sweet Charlie) र विन्टर डन (Winter Dawn) जस्ता उन्नत जातहरू लोकप्रिय छन्। यी जातहरू प्लास्टिक टनेल तथा खुला जमिन दुवै प्रणालीमा खेती गर्न, राम्रो भण्डारण क्षमता र ढुवानी सहन सक्ने गुणका लागि उपयुक्त मानिन्छन्। किसानहरूले माटोको चिस्यान जोगाउन, झारपात नियन्त्रण गर्न र फललाई माटोमा छोइन नदिन कालो प्लास्टिक मल्चिङ प्रविधिको व्यापक प्रयोग गर्छन्।
स्ट्रबेरी भिटामिन 'सी', फाइबर, फोलेट, पोटासियम र एन्थोसायनिनजस्ता शक्तिशाली एन्टिअक्सिडेन्टको उत्कृष्ट स्रोत हो। यसले मुटुको स्वास्थ्य प्रवर्द्धन गर्न, रक्तचाप नियन्त्रण गर्न र शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन मद्दत गर्छ। आर्थिक दृष्टिकोणले परम्परागत खाद्यान्न बालीको तुलनामा स्ट्रबेरीबाट प्रति एकाई जमिन निकै उच्च आम्दानी लिन सकिन्छ, जसले नेपालका साना तथा मझौला किसानहरूको जीवनस्तर उकास्न ठूलो टेवा पुर्याएको छ। बजारमा ताजा फलका साथै जुस, जाम, स्मूदी, आइसक्रिम र बेकरी उत्पादनहरूमा यसको उच्च माग रहेको छ।
स्ट्रबेरी बाली प्रतिकूल मौसम, असामयिक वर्षा र असिनाप्रति निकै संवेदनशील हुन्छ। फूल फुल्ने र फल लाग्ने बेलामा परेको असिनाले ठूलो क्षति पुर्याउन सक्छ, त्यसैले टनेल वा एन्टि-हेल नेटको व्यवस्था गर्नु सुरक्षित हुन्छ। यसको फलको बाहिरी बोक्रा निकै पातलो र नरम हुने भएकाले टिपेपछि तुरुन्तै बजार नपुर्याए फल चाँडै कुहिने र बिग्रने जोखिम रहन्छ। साथै, बिरुवा रोप्ने, धावक (Runners) काट्ने, गोडमेल गर्ने र हातले होसियारीपूर्वक फल टिप्नुपर्ने भएकाले यसमा धेरै जनशक्ति आवश्यक पर्छ।
नेपालमा स्ट्रबेरीमा देखिने प्रमुख ढुसीजन्य रोगहरूमा ग्रे मोल्ड वा खैरो ढुसी (Botrytis cinerea), जसले ओसिलो मौसममा फल कुहाउँछ; पाउडरी मिल्ड्यू (Powdery Mildew), जसले पात र फलमा सेतो धुलो जस्तो दाग बनाउँछ; र छाला कुहिने रोग (Leather Rot / Phytophthora) पर्दछन्। मुख्य कीराहरूमा पातको रस चुस्ने रातो सुलसुले (Spider Mites), बिरुवाको फेद काट्ने फेद कटुवा कीरा (Cutworms), र लाही कीरा (Aphids) प्रमुख हुन् जसले भाइरस रोगहरू समेत सार्ने गर्दछन्।
एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापन (IPM) विधि अपनाउनु सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ। खेतबारी सफा राख्ने, रोगग्रस्त पात र फलहरू टिपेर नष्ट गर्ने, र स्वस्थ तथा प्रमाणित बेर्ना मात्र रोप्ने गर्नुपर्छ। जैविक उपचारको लागि वानस्पतिक विषादी वा झोलमोल (१:१० को अनुपातमा) र नीमको तेल (३-५ मि.लि. प्रति लिटर पानी) को नियमित छर्कन गर्नुपर्छ। जमिन तयारीको बेला माटोमा ट्राइकोडर्मा (Trichoderma harzianum) मिसाउनाले माटोबाट सर्ने ढुसीजन्य रोग रोकथाम हुन्छ। ढुसीको प्रकोप बढी भएमा कपर अक्सिक्लोराइड वा उपयुक्त सुरक्षित ढुसीनाशक विषादी कृषि प्राविधिकको सल्लाहमा विषादीको पर्खने अवधि (Waiting period) ख्याल गरी प्रयोग गर्नुपर्छ।
ड्याङ बनाउने बेलामै आधार मल (Basal dose) को रूपमा प्रति हेक्टर २० टन राम्रोसँग कुहिएको गोबरमल वा कम्पोस्ट मलका साथै फस्फोरस र पोटास मल माटोमा राम्ररी मिसाउनुपर्छ। नाइट्रोजन मललाई विभाजन गरेर बिरुवा सरेपछि, फूल फुल्ने सुरुवाती अवस्थामा र फल लाग्ने बेलामा टपड्रेसिङ गर्नुपर्छ। थोपा सिँचाइमार्फत प्रत्येक १५ देखि २० दिनमा जीवातु, गँड्यौलाको पानी (Vermiwash) वा छानेको गोमूत्र/झोलमोल प्रयोग गर्दा सूक्ष्म पोषक तत्त्व प्राप्त भई बोटको वृद्धि विकास र फलको गुणस्तर उत्कृष्ट हुन्छ।
फलको ७५–१०० % सतहमा समान चम्किलो रातो रंग आएपछि र हरिया बिजौरापात ताजा छँदैको अवस्थामा टिप्नुहोस्। ढुवानी र भण्डारण अवधि बढाउन बिहानको चिसो समयमा डाँठ च्याप्दै सावधानीपूर्वक टिप्नुहोस्।
Sunken dark brown to black spots on ripe fruits; spots enlarge rapidly and cause fruit rot; affects guava, papaya, chili, strawberry and man…
Blossom End Rot (BER) in tomato and pepper — dark sunken leathery brown/black area at blossom end of fruit. Tip burn on inner leaves of ca…
Gray fluffy mold on flowers and ripe berries; infected berries become soft and mushy; rapid spread in wet humid conditions; major post-harve…
Characteristic galls (knots) on roots causing swollen, deformed root systems. Above ground: stunted yellow plants with wilting during daytim…
Clusters of tiny soft-bodied green or black insects colonizing leaf undersides and shoot tips; curled wrinkled leaves and sticky black sooty…
Wilting even when soil moisture is adequate; light green to bluish-green leaves; tip die-back (leaf tips turn white); poor grain filling in …
To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.