MENU

सिताके च्याउ (Shiitake Mushroom)

Shiitake Mushroom
📖 Lentinula edodes
Mushrooms & Fungi 🌡️ 15–25°C ⚗️ pH 5.5–6.5 ⏱️ 180-365 days
रोप्ने मौसम तथा अवधि
सिताके च्याउ खेतीका लागि काठको मुढा वा सवडस्ट (बुतुरा) ब्लकहरूको प्रयोग गरिन्छ। मुढा खेतीका लागि १० देखि १५ सेन्टिमिटर व्यास र १ मिटर लम्बाइ भएका कडा काठका मुढाहरू (कटुस, चिलाउने आदि) काटेर प्वाल बनाई च्याउको बीउ (स्पॉन) भरेर मैन (वैक्स) ले टालिन्छ। मुढालाई ६ देखि १८ महिनासम्म चिसो, ओसिलो र छायादार ठाउँमा राखिन्छ ताकि माइसेलियम राम्रोसँग फैलियोस्। सवडस्ट झोला विधिबाट खेती गर्दा ३ देखि ४ महिनामै च्याउ उत्पादन लिन सकिन्छ। च्याउ फल्ने समयमा ८५-९० प्रतिशत आर्द्रता कायम राख्नुपर्छ र नियमित रूपमा पानीको फोहरा दिनुपर्छ।
विवरण तथा समग्र परिचय
सिताके च्याउ एक लोकप्रिय र पौष्टिक च्याउ हो, जसको स्वाद र सुगन्धका लागि यो विश्वभर प्रसिद्ध छ। नेपालमा विशेष गरी मध्य पहाडी क्षेत्रहरूको चिसो र ओसिलो हावापानीमा सिताके च्याउको व्यावसायिक खेती अत्यधिक फस्टाउँदै गएको छ। यसलाई काठका मुढाहरू (जस्तै कटुस, चिलाउने, उत्तिस) तथा सवडस्ट ब्लकहरूमा सफलतापूर्वक उत्पादन गरिन्छ। सिताके च्याउमा पाइने ‘लेन्टिनान’ तत्त्वले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन र विभिन्न स्वास्थ्य लाभ पुर्‍याउन मद्दत गर्दछ।
विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण
🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ
सिताके च्याउ भिटामिन बी, कपर, सेलेनियम र रेसादार पदार्थको उत्कृष्ट स्रोत हो। यसमा पाइने ‘इरिटाडेनिन’ ले रगतमा कोलेस्ट्रोलको मात्रा घटाउन मद्दत गर्छ भने ‘लेन्टिनान’ ले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउँछ। आर्थिक रूपमा, नेपालका सहरी बजार, होटल तथा सुपरमार्केटहरूमा सिताके च्याउको उच्च माग र मूल्य रहेकाले किसानहरूका लागि यो अति नै आम्दानीको स्रोत बनेको छ।
⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
मुढामा खेती गर्दा सिताके च्याउको उत्पादन चक्र लामो (१ वर्षभन्दा बढी) हुने गर्दछ। यसलाई कडा परिश्रम, उचित तापमान र उच्च आर्द्रताको आवश्यकता पर्दछ। सरसफाइमा ध्यान नदिएमा हरियो ढुसी (ट्राइकोडर्मा) तथा अन्य हानिकारक ढुसीहरूको संक्रमणले सम्पूर्ण लग वा ब्लकहरू नष्ट हुन सक्छन्।
🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू
प्रमुख समस्याहरूमा हरियो ढुसी (ट्राइकोडर्मा) को संक्रमण जसले सिताकेको माइसेलियमलाई नष्ट गर्छ, ब्याक्टेरियाको कारण च्याउको छालामा दाग देखिने समस्या, र च्याउका झिंगा, माइट तथा मुसाको उपद्रव पर्दछन्।
💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू
बीउ रोप्ने र मुढा तयारी गर्ने समयमा पूर्ण सरसफाइ अपनाउनु पर्छ। निर्मलीकरण गरिएका औजारहरू र भरपर्दो ल्याबबाट उत्पादित प्रमाणित बीउ प्रयोग गर्नुहोस्। ढुसीको रोकथामका लागि हावा आवतजावत राम्रो हुने ठाउँ बनाउने, अत्यधिक पानी जम्न नदिने र संक्रमित मुढा वा झोलाहरूलाई तुरुन्तै अलग गर्ने।
🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस
सिताके च्याउलाई रासायनिक मलको आवश्यकता पर्दैन। सवडस्ट ब्लक विधिबाट खेती गर्दा पोषण बढाउन तोरीको पिना, धानको भुसको ढुटो वा गहुँको भुस १०-२० प्रतिशतसम्म मिसाएर पौष्टिक माध्यम तयार गरिन्छ।
खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)
🌱 रोप्ने विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📏 बिउको गहिराइ 2.5 cm
↔️ बिरुवाको दुरी 15.0 cm
📐 डयाङको दुरी 20.0 cm
🪱 माटोको प्रकार Hardwood logs or sterilized sawdust substrate
💧 सिँचाइ आवश्यकता High humidity (85-90% relative humidity)
☀️ घामको आवश्यकता Shade / Indirect light
🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha
हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)
⛰️ उपयुक्त उचाइ 800–2400 m
🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Mid-Hills (Oak forests, Sindhupalchok)
🌡️ तापक्रम दायरा 15–25°C
⚗️ माटोको pH 5.5–6.5
कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)
⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि 180-365 days
📦 अनुमानित उत्पादन 15-20% of dry substrate weight
🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

टोपी ७०–८०% खुलेपछि र किनारा थोरै भित्रतिर मोडिएपछि, तल गिल्स देखिन थालेपछि तर पर्दा (भेइल) अझ सुरक्षित छँदैको अवस्थामा टिप्नुहोस्।

रोग तथा किरा पुस्तकालय
च्याउमा हरियो ढुसी
Fatal

Bright green or white mould growth on mushroom substrate (straw/compost/logs); rapidly outcompetes mushroom mycelium; total crop loss if unc…

🌿 जैविक उपचार
Apply lime (CaO) water treatment on substrate surface; remove contaminated blocks immediately.…
च्याउमा माछी किरा
Moderate

Larvae damage mushroom mycelium and pins; flying adults carry contamination between beds; weakened beds most susceptible.…

🌿 जैविक उपचार
Hang yellow sticky traps inside growing room; use Beauveria bassiana biopesticide spray.…
छिटो जानकारी
🌱 विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
⏱️ पाक्ने 180-365 days
💧 सिँचाइ High humidity (85-90% relative humidity)
☀️ घाम Shade / Indirect light
🪱 माटो Hardwood logs or sterilized sawdust substrate
🗺️ क्षेत्र Mid-Hills (Oak forests, Sindhupalchok)
🌡️ तापक्रम 15–25°C
⚗️ pH 5.5–6.5
📏 गहिराइ 2.5 cm
📦 उत्पादन 15-20% of dry substrate weight
← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्
AgroMitra Assistant
Online & Ready
Tap to talk
Tap to talk
Ask me anything about eSanshar services
Microphone Required

To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.

Hello! I'm here to help. You can type your question below or allow microphone to use voice.