MENU

सर्तो / रायो (तयो / तोरी)

Mustard Plant
📖 Brassica juncea
Cash & Industrial Crops 🌡️ 10–25°C ⚗️ pH 6.0–7.5 ⏱️ 90-110 days
रोप्ने मौसम तथा अवधि
जमिन तयारीका लागि २ देखि ३ पटक राम्ररी जोती, माटो खुकुलो र समतल बनाउनुपर्छ। कात्तिकदेखि मंसिर महिनामा ३० से.मी. फरकको लाइनमा २ से.मी. गहिराइमा बीउ छर्नुपर्छ। बिरुवा उम्रिएको १५-२० दिनपछि पातलो पार्नुपर्छ। फूल फुल्ने समयमा एक पटक हल्का सिँचाइ दिएमा उत्पादन र तेलको मात्रा राम्रो हुन्छ।
विवरण तथा समग्र परिचय
तोरि नेपालमा व्यापक रूपमा खेती गरिने प्रमुख तेलहन बाली हो, विशेष गरी तराई, भित्री मधेस तथा तल्लो पहाडी क्षेत्रहरूमा यसको ठूलो महत्त्व छ। नेपाली संस्कृति र चाडपर्वहरूमा तोरीको तेलको विशेष स्थान छ। शरद ऋतुमा छरिने तोरी हिउँदमा फुल्दा खेतहरू पहेंलो देखिन्छन्। नेपालमा चितवन तोरिया, पुसा बोल्ड र स्थानीय जातका तोरीहरूको खेती हुने गर्दछ।
विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण
🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ
तोरीको दानाबाट उच्च गुणस्तरको खाने तेल प्राप्त हुन्छ भने तेल निकालेपछि बचेको पिना ઉત્तम प्रांगारिक मल र पशु आहाराका रूपमा प्रयोग हुन्छ। तोरीका मुनाहरू सागका रूपमा पनि खाइन्छन्। आर्थिक दृष्टिकोणले यो हिउँदे बाली साना किसानहरूका लागि नगदे बालीको रूपमा अति महत्त्वपूर्ण छ।
⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
तोरी खेती असामयिक हिउँदे वर्षा, बाक्लो हुस्सु र लामो समयसम्म रहने तुसारोबाट प्रभावित हुन सक्छ, जसले ढुसीजन्य रोग निम्त्याउन सक्छ। यसलाई राम्रो पानी नजमेको माटो चाहिन्छ। परागसेचन गर्ने कीराहरूमा निर्भर हुने हुँदा अत्यधिक विषादी प्रयोगले उत्पादन घटाउन सक्छ।
🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू
यस बालीमा लाग्ने प्रमुख रोगहरूमा अल्टरनेरिया ब्लाइट, सेतो खिया (व्हाइट रस्ट) र डाउनरी मिल्ड्यु हुन्, जसले पात र कोसामा दाग लगाउँछन्। मुख्य कीराहरूमा तोरीको लाभा (लाही कीरा) र आरा कीरा (सफ्लाई) पर्छन् जसले पातहरू कोत्छन्।
💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू
एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापन (IPM) अन्तर्गत समयमै रोप्ने, बाली चक्र अपनाउने र झारपात हटाउने गर्नुपर्छ। लाही कीराको प्रारम्भिक नियन्त्रणका लागि निममा आधारित जैविक विषादी वा झोलमल प्रयोग गर्न सकिन्छ। गम्भीर रोगहरूको प्रकोप देखिएमा कृषि प्राविधिकको सल्लाहमा सिफारिस गरिएको ढुसीनाशक औषधि प्रयोग गर्नुपर्छ।
🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस
अन्तिम जोतिमा ५ देखि १० टन प्रति हेक्टरका दरले राम्ररी पाकेको गोठेमल वा कम्पोस्ट मल मिसाउनुपर्छ। रासायनिक मलको रूपमा सामान्यतया ६०:४०:२० एनपीके कि.ग्रा. प्रति हेक्टर सिफारिस गरिन्छ। नाइट्रोजनको आधा भाग र फस्फोरस तथा पोटासको सम्पूर्ण मात्रा आधार मलको रूपमा रोप्ने बेलामा दिनुपर्छ र बाँकी नाइट्रोजन फूल फुल्नुअघि वा पहिलो सिँचाइको बेला टप-ड्रेसिङ गर्नुपर्छ।
खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)
🌱 रोप्ने विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📏 बिउको गहिराइ 2.0 cm
↔️ बिरुवाको दुरी 10.0 cm
📐 डयाङको दुरी 30.0 cm
🪱 माटोको प्रकार Sandy loam to clay loam with good drainage
💧 सिँचाइ आवश्यकता Low to Moderate
☀️ घामको आवश्यकता Full sun
🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha
हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)
⛰️ उपयुक्त उचाइ 60–1800 m
🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Terai, Inner Terai, River Valleys, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम दायरा 10–25°C
⚗️ माटोको pH 6.0–7.5
कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)
⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि 90-110 days
📦 अनुमानित उत्पादन 1.2-1.8 tons/ha
🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

७५–८०% फली पहेँलो-खैरो रंगमा परिणत भएपछि र दानाहरू कडा भई हल्लाउँदा खड्खड आएपछि काट्नुहोस्। अति पाकेको अवस्थामा फली फाटेर दाना झर्न सक्छ।

रोग तथा किरा पुस्तकालय
ब्रासिका जातको कालो कुहिने रोग
Severe

V-shaped yellow-brown lesions from leaf margin inward; blackening of leaf veins; infection spreads to stem and head/curd.…

🌿 जैविक उपचार
Spray copper-based bactericide (Bordeaux mixture 1%); seed treatment with hot water at 50°C for 30 min.…
काउली र बन्दाको कालो कुहिने रोग
Severe

Distinctive V-shaped yellow chlorotic lesions starting at leaf edges with apex pointing along veins; veins turn dark black/brown.…

🌿 जैविक उपचार
Neem seed kernel extract (NSKE 5%) spray; bio-control with Pseudomonas fluorescens.…
पात खाने माइनर किरा
Mild

Whitish serpentine tunnels (mines) winding through leaf tissue; maggots visible inside leaves; heavy infestation causes leaf drop.…

🌿 जैविक उपचार
Release natural parasitoid wasps (Diglyphus spp.); spray neem oil (5 mL/L).…
छिटो जानकारी
🌱 विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
⏱️ पाक्ने 90-110 days
💧 सिँचाइ Low to Moderate
☀️ घाम Full sun
🪱 माटो Sandy loam to clay loam with good drainage
🗺️ क्षेत्र Terai, Inner Terai, River Valleys, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम 10–25°C
⚗️ pH 6.0–7.5
📏 गहिराइ 2.0 cm
📦 उत्पादन 1.2-1.8 tons/ha
← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्
AgroMitra Assistant
Online & Ready
Tap to talk
Tap to talk
Ask me anything about eSanshar services
Microphone Required

To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.

Hello! I'm here to help. You can type your question below or allow microphone to use voice.