MENU
रोप्ने मौसम तथा अवधि
दुधे च्याउ खेतीका लागि गोब्रे वा कन्या च्याउभन्दा तातो तापक्रम र केसिंग माटोको आवश्यकता पर्दछ। यसको लागि पराल वा गहुँको भुसलाई उमालेर वा रासायनिक विधिबाट निर्मलीकरण (Pasteurization) गरिन्छ। ओसिलो बनाइएको परालमा २-३ प्रतिशतको दरले बीउ (Spawn) मिसाएर प्लाष्टिकका थैलीहरूमा भर्नुपर्छ। विउ फैलिने क्रम (Spawn running) का लागि २८-३५ डिग्री सेल्सियस तापक्रम र अँध्यारो कोठामा १५-२० दिनसम्म राखिन्छ। माइेलियम पूर्ण रूपमा फैलिएपछि थैलीको मुख खोलेर १ देखि २ इन्च बाक्लो माटो र पाकेको गोठेमल मिसाइएको केसिंग माटो राखिन्छ। केसिंग गरेपछि नियमित रूपमा चिस्यान मिलाउनुपर्छ र १०-१५ दिनमा च्याउका कोपिलाहरू देखिन थाल्छन्।
विवरण तथा समग्र परिचय
दुधे च्याउ (कलोसाइब इन्डिका) एक तातो र आर्द्र मौसममा फस्टाउने स्वादिष्ट तथा पौष्टिक च्याउ हो, जुन नेपालको तराई तथा भित्री मधेसमा व्यावसायिक रूपमा खेती गर्न अत्यन्त उपयुक्त मानिन्छ। यसको आकर्षक दुधजस्तो सेतो रंग, बाक्लो र मासुजस्तो मोटो संरचना तथा लामो समयसम्म टिक्ने गुण हुन्छ। अन्य च्याउको तुलनामा गर्मी मौसममा पनि सजिलै उत्पादन गर्न सकिने भएकाले नेपालमा यसको लोकप्रियता र बजार माग दिनप्रतिदिन बढ्दो छ।
विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण
🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ
दुधे च्याउमा उच्च गुणस्तरको वनस्पति प्रोटिन, फाइबर, भिटामिन (बी-कम्प्लेक्स, डी) र क्याल्सियम, फस्फोरस तथा फलामजस्ता खनिज तत्वहरू प्रचुर मात्रामा पाइन्छन्। यसमा बोसो र कोलेस्ट्रोल नहुने हुनाले मधुमेह, उच्च रक्तचाप र तौल नियन्त्रण गर्न चाहनेहरूका लागि यो अत्यन्त फाइदाजनक हुन्छ। आर्थिक दृष्टिकोणले गर्मी र बर्खायाममा उत्पादन हुने भएकाले नेपालमा यसले कृषकहरूलाई राम्रो आम्दानी र बजार मूल्य दिलाउन मद्दत गर्छ।
⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
दुधे च्याउको विउ फैलिनका लागि २८ देखि ३५ डिग्री सेल्सियससम्मको तापक्रम आवश्यक पर्ने भएकाले नेपालका उच्च पहाडी वा हिमाली चिसो क्षेत्रहरूमा कृत्रिम तापक्रम विना खेती गर्न कठिन हुन्छ। कन्या च्याउको तुलनामा यसको उत्पादन चक्र लामो (६०-९० दिन) हुन्छ। पराल राम्रोसँग निर्मलीकरण नगरिएमा वा केसिंग माटो अस्वच्छ भएमा ढुसीजन्य रोग, ब्याक्टेरियल संक्रमण र किराको प्रकोप हुने सम्भावना बढी हुन्छ।
🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू
यस खेतीमा मुख्यतया हरियो ढुसी (Trichoderma), खैरो प्लास्टर मोल्ड र ब्याक्टेरियल कुहिने रोगको समस्या देखिन सक्छ जसले गर्दा च्याउको डाँफे र छातामा दाग लाग्ने वा कुहिने हुन्छ। साथै, साना झिँगाहरू (Sciarid/Phorid flies) ले केसिंग माटोमा अन्डा पार्ने र तिनका लार्भाले च्याउको जरा तथा माइेलियम खाने गर्दछन्।
💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू
सिटाम वा रासायनिक विधि (कार्बेन्डाजिम र फर्मलिनको सुरक्षित प्रयोग) बाट पराललाई राम्रोसँग निर्मलीकरण गर्ने। च्याउ घर सफਾ राख्ने, हावा आवतजावतको राम्रो व्यवस्था मिलाउने र केसिंग माटोमा धेरै पानी जम्न नदिने। उड्ने किरा नियन्त्रणका लागि पहेंलो टाँसिने पासो (Yellow sticky traps) को प्रयोग गर्ने र केसिंग माटो प्रयोग गर्नुअघि सौर्यकरण (Solarization) गर्ने।
🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस
दुधे च्याउलाई रासायनिक मलको आवश्यकता पर्दैन, यसले आफ्नो सम्पूर्ण पोषण पराल वा भुसबाटै प्राप्त गर्दछ। यद्यपि, पराल तयार गर्दा १-२ प्रतिशत तोरीको पिना वा चामलको ढुसी मिसाएमा उत्पादनमा वृद्धि हुन्छ। केसिंग माटोमा राम्ररी सडेको र चालिएको गोठेमल मिसाउनु उपयुक्त हुन्छ।
खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)
🌱 रोप्ने विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📏 बिउको गहिराइ 0.0 cm
↔️ बिरुवाको दुरी 0.0 cm
📐 डयाङको दुरी 0.0 cm
🪱 माटोको प्रकार Loamy casing soil with neutral to slightly alkaline pH
💧 सिँचाइ आवश्यकता High humidity (80-90% relative humidity)
☀️ घामको आवश्यकता Shaded / Indoor
🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha
हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)
⛰️ उपयुक्त उचाइ 60–1200 m
🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Terai, Inner Terai, Lower Mid-Hills
🌡️ तापक्रम दायरा 28–35°C
⚗️ माटोको pH 6.5–7.5
कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)
⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि 60-90 days
📦 अनुमानित उत्पादन 15-25 tons/ha (or 10-15 kg per 100 kg dry substrate)
🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

टोपी ५–८ से.मी. व्यास भएपछि, कडा, कप-आकार देखि चेप्टो भएको अवस्थामा र किनारा माथितिर मोडिन वा चर्किन सुरु हुनुअघि टिप्नुहोस्।

रोग तथा किरा पुस्तकालय
च्याउमा हरियो ढुसी
Fatal

Bright green or white mould growth on mushroom substrate (straw/compost/logs); rapidly outcompetes mushroom mycelium; total crop loss if unc…

🌿 जैविक उपचार
Apply lime (CaO) water treatment on substrate surface; remove contaminated blocks immediately.…
च्याउमा ब्याक्टेरियल ब्लच रोग
Moderate

Yellow to brown blotches on mushroom caps; slimy sticky surface; foul odour; affects button and oyster mushrooms most.…

🌿 जैविक उपचार
Spray diluted hydrogen peroxide (0.5%) on substrate surface as preventive.…
च्याउमा माछी किरा
Moderate

Larvae damage mushroom mycelium and pins; flying adults carry contamination between beds; weakened beds most susceptible.…

🌿 जैविक उपचार
Hang yellow sticky traps inside growing room; use Beauveria bassiana biopesticide spray.…
छिटो जानकारी
🌱 विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
⏱️ पाक्ने 60-90 days
💧 सिँचाइ High humidity (80-90% relative humidity)
☀️ घाम Shaded / Indoor
🪱 माटो Loamy casing soil with neutral to slightly alkaline pH
🗺️ क्षेत्र Terai, Inner Terai, Lower Mid-Hills
🌡️ तापक्रम 28–35°C
⚗️ pH 6.5–7.5
📏 गहिराइ 0.0 cm
📦 उत्पादन 15-25 tons/ha (or 10-15 kg per 100 kg dry substrate)
← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्
AgroMitra Assistant
Online & Ready
Tap to talk
Tap to talk
Ask me anything about eSanshar services
Microphone Required

To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.

Hello! I'm here to help. You can type your question below or allow microphone to use voice.