MENU

पोइ साग

Malabar Spinach
📖 Basella alba
📅 Chaitra (चैत) – Ashwin (असोज) 🌡️ 15–30°C ⚗️ pH 6.0–7.0 ⏱️ 60-90 days
रोप्ने मौसम तथा अवधि
🌱
उपयुक्त रोप्ने समय / सिजन: Chaitra (चैत) – Ashwin (असोज)
पोइ साग खेतीका लागि राम्रोसँग पानी नजम्ने, प्राङ्गारिक पदार्थयुक्त र दोमट माटो उपयुक्त हुन्छ। जमिन तयार गर्दा राम्रोसँग कुहि ेको गोठेमल मिसाएर खनजोत गर्नुपर्छ। यसलाई बीउ वा डाँठको कटाइ (कर्टिङ) बाट वैशाखदेखि असोज महिनाभित्र लगाउन सकिन्छ। बीउ रोप्दा २ सेन्टिमिटर गहिराइमा, बिरुवादेखि बिरुवाको दूरी १५ सेन्टिमिटर र लाइनदेखि लाइनको दूरी ३० सेन्टिमिटर राख्नुपर्छ। लहरा फैलिने भएकाले यसलाई बार वा छिमलको सहारा दिनु पर्छ। माटोमा चिस्यान कायम राख्न नियमित सिँचाइ गर्ने र पातहरूको राम्रो वृद्धिका लागि झोलमल वा युरिया मलको टप-ड्रेसिङ गर्ने गर्नुपर्छ।
विवरण तथा समग्र परिचय
पोइ साग नेपालको तराई तथा मध्य पहाडी क्षेत्रहरूमा ग्रीष्म र वर्षायाममा अत्यधिक फस्टाउने एक लोकप्रिय, रसिलो र पौष्टिक हरियो तरकारी हो। गर्मी तथा आर्द्र मौसममा अन्य सागपातहरूको उत्पादन कम हुने बेलामा पोइ सागले तरकारीको अभाव टार्न ठूलो सहयोग पुर्‍याउँछ। यसका बोटहरू लहराको रूपमा फैलिने हुँदा यसलाई करेसाबारी वा बारमा सजिलै लगाउन सकिन्छ। यसको हरियो डाँठ हुने र रातो/बैजनी डाँठ हुने गरी मुख्यतया दुई जातहरू नेपालमा प्रचलित छन्। यसलाई दाल, तरकारी तथा विभिन्न स्थानीय परिकारहरूमा स्वाद र पौष्टिक ूल्य बढाउन प्रयोग गरिन्छ।
विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण
🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ
पोइ साग भिटामिन ए, सी, के, र फाइबरका साथै आइरन, क्याल्सियम र म्याग्नेसियम जस्ता खनिज पदार्थहरूको एक उत्कृष्ट स्रोत हो। यसमा पाइने चिप्लो पदार्थ (म्युसिलेज) ले पाचन प्रक्रियालाई सहज बनाउँछ र पेटको स्वास्थ्य सुधार गर्न मद्दत गर्छ। आर्थिक दृष्टिकोणले ग्रीष्म तथा वर्षायाममा अन्य तरकारीको उत्पादन कम हुने बेलामा यसले लगातार उत्पादन दिने हुनाले कृषकहरूका लागि आम्दानीको राम्रो स्रोत बन्छ। यसलाई दालमा मिसाएर, झोल तरकारी वा भुटेर विभिन्न स्वादिष्ट परिकारहरू बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
पोइ सागले चिसो र तुसारो सहन सक्दैन, जसले गर्दा जाडो मौसममा यसको वृद्धि रोकिन्छ वा बोट सुक्न सक्छ। यसलाई नियमित चिस्यानको आवश्यकता पर्छ; लामो समयसम्म सुख्खा भएमा पातहरू कडा हुन्छन् र छिटो फुल्न थाल्छन्। यदि उचित तरिकाले व्यवस्थापन गरिएन भने यसका लहराहरू अत्यधिक फैलिन्छन् र हावा आवतजावत राम्रोसँग नभएमा ढुसीजन्य रोगहरूको संक्रमण हुन सक्छ।
🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू
पोइ सागमा देखिने प्रमुख समस्याहरूमा पातमा थोप्ला पर्ने रोग (सार्कोस्पोरा), पानी नजम्ने माटोमा गाँठे सूत्रकृमि (नेमाटोड), र पात खाने लाभा वा लाही किराको प्रकोप हुन्। यसका लक्षणहरूमा पातहरूमा गोलाकार खैरो दागहरू देखिनु, बोट ओइलाउनु, वृद्ध मा अवरोध आउनु र कलिला मुना तथा पातहरू प्वाल पर्नु वा खुम्चिनु हुन्।
💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू
रोग तथा किरा नियन्त्रणका लागि एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापन (IPM) अपनाउनुपर्छ। बाली चक्र अपनाउने, रोग लागेका बोटका भागहरू नष्ट गर्ने र हावा आवतजावतका लागि बिरुवाबीच उचित दूरी कायम गर्ने गर्नुपर्छ। लाही र लाभा किरा नियन्त्रणका लागि निमको तेलको झोल छर्कने, र माटोजन्य ढुसीविरुद्ध झोलमल वा ट्राइकोडर्माको प्रयोग गर्ने गर्नुपर्छ।
🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस
जमिन तयारीको बेला प्रति हेक्टर १०-१५ टन राम्ररी कुहिगोठेमल वा कम्पोस्ट मल माटोमा मिलाउनुपर्छ। साथै सन्तुलित रूपमा रासायनिक मल (लगभग १००:६०:४० नाइट्रोजन, फस्फोरस र पोटास प्रतिकेजी प्रति हेक्टर) प्रयोग गर्न सकिन्छ। पात टिपेर harvesting गरेपछि बोटको पुनः तीव्र वृद्धिका लागि प्रत्येक ३ देखि ४ हप्ताको अन्तरालमा पातलो पारेको झोलमल वा भर्मिकम्पोस्ट टप-ड्रेसिङको रूपमा दिनुपर्छ।
खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)
🌱 रोप्ने विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📏 बिउको गहिराइ 2.0 cm
↔️ बिरुवाको दुरी 15.0 cm
📐 डयाङको दुरी 30.0 cm
🪱 माटोको प्रकार Well-drained fertile loam
💧 सिँचाइ आवश्यकता Moderate (1-2 times weekly)
☀️ घामको आवश्यकता Full sun
🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha
हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)
⛰️ उपयुक्त उचाइ 100–2000 m
🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Terai, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम दायरा 15–30°C
⚗️ माटोको pH 6.0–7.0
कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)
⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि 60-90 days
📦 अनुमानित उत्पादन 20-30 tons/ha
🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

लहरा र पात १५–२० से.मी. लम्बाइ भएपछि टिप्नुहोस् — फूल आउनुअघि नरम र स्वादिलो हुन्छ।

बाली तस्बिर ग्यालरी (Photo Gallery)
रोग तथा किरा पुस्तकालय
कोपिला गलाउने रोग
Severe

Seedlings suddenly wilt and collapse at soil level; dark water-soaked lesion at stem base; rapid death of young transplants.…

🌿 जैविक उपचार
Drench seedbed with Trichoderma viride suspension (5 g/L); soak seeds in cow urine (1:10) for 30 min before so…
पात खाने माइनर किरा
Mild

Whitish serpentine tunnels (mines) winding through leaf tissue; maggots visible inside leaves; heavy infestation causes leaf drop.…

🌿 जैविक उपचार
Release natural parasitoid wasps (Diglyphus spp.); spray neem oil (5 mL/L).…
छिटो जानकारी
🌱 विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📅 मौसम Chaitra (चैत) – Ashwin (असोज)
⏱️ पाक्ने 60-90 days
💧 सिँचाइ Moderate (1-2 times weekly)
☀️ घाम Full sun
🪱 माटो Well-drained fertile loam
🗺️ क्षेत्र Terai, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम 15–30°C
⚗️ pH 6.0–7.0
📏 गहिराइ 2.0 cm
📦 उत्पादन 20-30 tons/ha
← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्
AgroMitra Assistant
Online & Ready
Tap to talk
Tap to talk
Ask me anything about eSanshar services
Microphone Required

To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.

Hello! I'm here to help. You can type your question below or allow microphone to use voice.