अलैंची (Alainchi - Black Gold)

Large Cardamom

📖 Amomum subulatum L.

प्रमाणित कृषि विवरण (NARC Verified) Cash & Industrial Crops 📅 Bhadra (भाद्र) – Kartik (कार्तिक) 🌡️ 10–25°C ⚗️ pH 4.5–5.8 ⏱️ Perennial (harvest yr 3+)

रोप्ने मौसम तथा अवधि

🌱

उपयुक्त रोप्ने समय / सिजन: Bhadra (भाद्र) – Kartik (कार्तिक)

बिरुवा सारेको तेस्रो वर्षदेखि व्यावसायिक फल लाग्न सुरु हुन्छ र १५-२० वर्षसम्म उत्पादन दिइरहन्छ। १० देखि २२ डिग्री सेल्सियसको चिसो, ओसिलो हावापानी र उत्तिस (Alnus nepalensis) को छहारी अनिवार्य हुन्छ।

विवरण तथा समग्र परिचय

अलैंची (कालो सुन / Black Gold) नेपालको सबैभन्दा ठूलो निर्यातजन्य बहुवर्षीय नगदे मसला बाली हो। इलाम, पाँचथर, ताप्लेजुङ, संखुवासभा लगायतका पहाडी जिल्लाहरू यसका मुख्य उत्पादन क्षेत्र हुन्। रामसाई, गोलसाई र डम्बरसाई नेपालका उत्कृष्ट जात हुन्।

विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण

🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ

मसलाकी रानी मानिने अलैंचीमा १,८-सिनिओल (Cineole) र सुगन्धित तेल पाइन्छ। यसले पाचन रस बढाउन, मुखको दुर्गन्ध हटाउन, श्वासनली सफा राख्न र मानसिक तनाव कम गर्न मद्दत गर्दछ।

⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा

पित्तथैलीमा पत्थरी भएका बिरामीले अत्यधिक मात्रामा अलैंचीको सेवन गर्दा दुखाइ बढ्न सक्छ।

🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू

छिर्के भाइरस (Chirke Virus - लाही किराले सार्ने), फुर्के भाइरस (Foorkey Virus), र गानो कुहिने रोग (Rhizome Rot)।

💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू

भाइरस लागेका बोटहरू तुरुन्तै जरासहित उखेलेर जलाउने (Rogueing)।
रोगमुक्त टिस्यु कल्चर (Tissue culture) वा प्रमाणित नर्सरीका बेर्ना मात्र रोप्ने।
भट्टीमा परम्परागत धुवाँको सट्टा सुधारिएको अलैंची भट्टी (Improved Dryer) मा सुकाएर गुणस्तर कायम राख्ने।

🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस

अलैंचीलाई जङ्गलको पातपतिङ्गर र कम्पोस्ट मन पर्छ। प्रति झ्याङ बर्सेनि १०-१५ केजी पाकेको कम्पोस्ट/उत्तिसको सोत्तर चैत-वैशाखमा हाल्ने।

खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)

🌱 रोप्ने विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)

📏 बिउको गहिराइ 2.0 cm

↔️ बिरुवाको दुरी 30.0 cm

📐 डयाङको दुरी 60.0 cm

🪱 माटोको प्रकार Well-drained fertile loam

💧 सिँचाइ आवश्यकता High (800-1100 mm, moisture-loving)

☀️ घामको आवश्यकता Shade-loving (Utis tree cover)

🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha

हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)

⛰️ उपयुक्त उचाइ 100–2000 m

🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Terai, Mid-Hills

🌡️ तापक्रम दायरा 10–25°C

⚗️ माटोको pH 4.5–5.8

कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)

⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि Perennial (harvest yr 3+)

📦 अनुमानित उत्पादन 15 - 25 t/ha

🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

Harvest when crop reaches optimal market maturity and full color

बाली तस्बिर ग्यालरी (Photo Gallery)

अलैंची (Alainchi - Black Gold) (Primary Photo)

कृषि पात्रो — रोप्ने र कटानी तालिका

Activity / कार्य	Start Month (BS)	End Month (BS)	Region / क्षेत्र	Gregorian Window
🌱 Sowing	असोज (Ashwin)	कार्तिक (Kartik)	All Nepal	September - November
🌾 Harvesting	मंसिर (Mangsir)	माघ (Magh)	All Nepal	November - January

छिटो जानकारी

Verified

🌱 विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)

📅 मौसम Bhadra (भाद्र) – Kartik (कार्तिक)

⏱️ पाक्ने Perennial (harvest yr 3+)

💧 सिँचाइ High (800-1100 mm, moisture-loving)

☀️ घाम Shade-loving (Utis tree cover)

🪱 माटो Well-drained fertile loam

🗺️ क्षेत्र Terai, Mid-Hills

🌡️ तापक्रम 10–25°C

⚗️ pH 4.5–5.8

📏 गहिराइ 2.0 cm

📦 उत्पादन 15 - 25 t/ha

📅 कृषि पात्रो हेर्नुहोस् 🩺 बिरुवा डाक्टर परामर्श

← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्