MENU

पाक चोइ

Bok Choy
📖 Brassica rapa subsp. chinensis
📅 Bhadra (भाद्र) – Falgun (फागुन) 🌡️ 15–30°C ⚗️ pH 6.0–7.0 ⏱️ 60-90 days
रोप्ने मौसम तथा अवधि
🌱
उपयुक्त रोप्ने समय / सिजन: Bhadra (भाद्र) – Falgun (फागुन)
पाक चोइ खेती गर्ने व्यवस्थित विधि यसप्रकार छ: १. जमिन तयारी: माटोलाई २-३ पटक جوतेर राम्ररी बुरबुराउने र प्रति हेक्टर १०-१५ टन पाकेको गोठेमल वा कम्पोस्ट मल मिसाउने। पानी जम्न नदिन ड्यागहरू बनाएर जमिन तयार गर्ने। २. रोप्ने तरिका: बीउलाई सिधै लाईनमा छर्न सकिन्छ वा नर्सरीमा बेर्ना उमारेर ३-४ हप्तापछि सार्न सकिन्छ। बिरुवादेखि बिरुवाको दूरी १५ सेन्टिमिटर र लाइनदेखि लाइनको दूरी ३० सेन्टिमिटर कायम गरी १-२ सेन्टिमिटर गहिराइमा रोप्ने। ३. हेरचाह र सिँचाइ: नियमित र मध्यम सिँचाइ गरी माटोमा ओस सधैं कायम राख्ने। पानी जम्न नदिने तर खडेरी पर्न पनि नदिने, किनकि सुक्खा भएमा बिरुवा चाँडै फुल्न सक्छ। समय-समयमा गोडमेल गरी झारपात हटाइने।
विवरण तथा समग्र परिचय
पाक चोइ (Bok Choy) ब्रसिकासी परिवारमा पर्ने एक लोकप्रिय हरियो सागसब्जी हो, जसलाई चिनियाँ सेतो बन्दाको रूपमा पनि चिनिन्छ। यसको चिल्लो, गाढा हरियो पात र तल्लो भागमा गोलाकार सेतो डाँठ हुन्छ। नेपालमा विशेष गरी काठमाडौं, पोखरा र अन्य सहरी तथा पर्यटकीय क्षेत्रहरूमा होटल, रेस्टुरेन्ट र सुपरमार्केटहरूको बढ्दो मागसँगै यसको व्यावसायिक खेती फस्टाउँदै गएको छ। यो चिसो र समशीतोष्ण हावापानीमा राम्रोसँग फस्टाउँछ, जसले गर्दा पहाडी क्षेत्रमा र तराईमा हिउँदको समयमा खेती गर्न अति उपयुक्त हुन्छ।
विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण
🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ
पाक चोइ पोषणको दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण छ जसमा भिटामिन ए, सी, के र क्याल्सियम, म्याग्नेसियम तथा पोटासियम जस्ता खनिजे तत्वहरू भरपूर मात्रामा पाइन्छन्। यसमा पाइने शक्तिशाली एन्टीअक्सिडेन्ट र ग्लुकोसाइनोलेटले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन र शरीरको सुजन कम गर्न मद्दत गर्दछ। आर्थिक रूपमा यसको छोटो बाली चक्र (साधारणतया ४५-६० दिन) ले कृषकहरूलाई वर्षमा धेरै पटक बाली लगाउन र छिटो आम्दानी लिन सहयोग पुर्‍याउँछ। खानामा यसको क्रिस्पी बनावट र हल्का गुलियो स्वादले यसलाई भुटेर, सुपमा, स्टिम गरेर वा सलादको रूपमा प्रयोग गर्न अत्यन्त लोकप्रिय बनाउँछ।
⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
छिटो बढ्ने भए तापनि पाक चोइ वातावरण प्रति संवेदनशीलता देखाउँछ। उच्च तापक्रम र अनियमित सिँचाइले गर्दा बिरुवा समय अगावै फुल्ने समस्या (Bolting) आउन सक्छ, जसले पातहरूलाई तितो र बिक्री गर्न अयोग्य बनाउँछ। यो लाही कीरा, उपियाँ कीरा (Flea beetle), र डायमन्डब्याक मथजस्ता कीराहरूको आक्रमण तथा बढी चिसो र ओसिलो अवस्थामा ढुसीजन्य रोगहरूको चपेटामा छिटो पर्छ। अमिलो माटोमा यसको वृद्धि राम्ररी हुँदैन, त्यसैले माटोको पीएच (pH) मिलाउनु आवश्यक हुन्छ।
🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू
यस बालीमा देखिने प्रमुख समस्याहरूमा बीउ उम्रने बेला ढुसीका कारण हुने डम्पिङ अफ (Damping-off), पातको तल्लो भागमा पहेँलो दाग र सेतो ढुसी देखिने डाउनिव मिल्ड्यु (Downy Mildew), जरा तथा डाँठ कुहिने सफ्ट रट (Soft Rot), र कोपिला तथा पात खाने लाही कीरा र उपियाँ कीरा (Flea Beetles) को प्रकोप प्रमुख हुन्।
💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू
एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापन (IPM) विधिहरू अपनाउने। ढुसीजन्य रोग रोकथामका लागि राम्ररी पानी नजम्ने ड्यागहरू प्रयोग गर्ने र स्वस्थ बीउ छनौट गर्ने। जैविक रूपमा रोग र कीरा नियन्त्रण गर्न झोलमल (गहुँत र सडेको झारको झोल) लाई पानीमा मिसाएर छर्किने, निमको तेलको प्रयोग गर्ने, र उपियाँ कीरा रोकथामका लागि काठको खरानी छर्किने। ब्रासिका परिवार बाहेकका अन्य बालीहरूसँग बाली चक्र अपनाएर कीराहरूको चक्र तोड्न सकिन्छ।
🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस
जमिन तयारीको अन्तिम चरणमा प्रति हेक्टर १५-२० टन राम्ररी सडेको गोठेमल वा कम्पोस्ट मल आधार मलको रूपमा माटोमा मिसाउने। सन्तुलित मात्रामा रासायनिक मल (जस्तै १००:६०:४० नाइट्रोजन, फस्फोरस, पोटासियम केजी/हेक्टर) प्रयोग गर्ने। आधा नाइट्रोजन र सम्पूर्ण फस्फोरस तथा पोटासियम रोप्नुअघի हाल्ने र बाँकी नाइट्रोजन बिरुवा रोपेको ३-४ हप्तापछि टप-ड्रेसिङ गर्ने। बिरुवाको वृद्धिको चरणमा पातलो बनाइएको गाईको गहुँत वा झोलमल जस्ता झोल मलहरू प्रयोग गर्दा हरियाली र स्वस्थ पातहरू पाउन सकिन्छ।
खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)
🌱 रोप्ने विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📏 बिउको गहिराइ 2.0 cm
↔️ बिरुवाको दुरी 15.0 cm
📐 डयाङको दुरी 30.0 cm
🪱 माटोको प्रकार Well-drained fertile loam
💧 सिँचाइ आवश्यकता Moderate (1-2 times weekly)
☀️ घामको आवश्यकता Full sun
🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha
हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)
⛰️ उपयुक्त उचाइ 100–2000 m
🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Terai, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम दायरा 15–30°C
⚗️ माटोको pH 6.0–7.0
कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)
⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि 60-90 days
📦 अनुमानित उत्पादन 20-30 tons/ha
🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

बोट २०–३० से.मी. उचाइ भएपछि र फूलको डाँठ उठ्न सुरु हुनुअघि टिप्नुहोस् — डाँठ कडा र पात गाढा हरियो छँदैको अवस्थामा।

बाली तस्बिर ग्यालरी (Photo Gallery)
रोग तथा किरा पुस्तकालय
ब्रासिका जातको कालो कुहिने रोग
Severe

V-shaped yellow-brown lesions from leaf margin inward; blackening of leaf veins; infection spreads to stem and head/curd.…

🌿 जैविक उपचार
Spray copper-based bactericide (Bordeaux mixture 1%); seed treatment with hot water at 50°C for 30 min.…
कोपिला गलाउने रोग
Severe

Seedlings suddenly wilt and collapse at soil level; dark water-soaked lesion at stem base; rapid death of young transplants.…

🌿 जैविक उपचार
Drench seedbed with Trichoderma viride suspension (5 g/L); soak seeds in cow urine (1:10) for 30 min before so…
पालुङ्गो जातको अपरा ढुसी रोग
Moderate

Yellow irregular spots on upper leaf surface; purple-gray spore masses on undersides; leaves turn brown and die rapidly.…

🌿 जैविक उपचार
Spray Trichoderma biofungicide; garlic extract spray (crush 50 g garlic in 1L water, dilute 1:10).…
छिटो जानकारी
🌱 विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📅 मौसम Bhadra (भाद्र) – Falgun (फागुन)
⏱️ पाक्ने 60-90 days
💧 सिँचाइ Moderate (1-2 times weekly)
☀️ घाम Full sun
🪱 माटो Well-drained fertile loam
🗺️ क्षेत्र Terai, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम 15–30°C
⚗️ pH 6.0–7.0
📏 गहिराइ 2.0 cm
📦 उत्पादन 20-30 tons/ha
← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्
AgroMitra Assistant
Online & Ready
Tap to talk
Tap to talk
Ask me anything about eSanshar services
Microphone Required

To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.

Hello! I'm here to help. You can type your question below or allow microphone to use voice.