MENU
रोप्ने मौसम तथा अवधि
🌱
उपयुक्त रोप्ने समय / सिजन: Chaitra (चैत) – Poush (पुष)
५० देखि १०० ग्राम तौल भएका स्वस्थ बीउ तरुल वा टुक्रा छनोट गरी खेती सुरु गर्नुहोस्। जमिनलाई गहिरो जोतेर ड्याङ वा थुम्कोहरू तयार पार्नुहोस्। बैशाख महिनामा ५ देखि ७ सेन्टिमिटर गहिराइमा बिरुवा वा टुक्राहरू रोप्नुहोस्, जसमा बिरुवाबीचको दूरी ४५-६० सेन्टिमिटर र लाइनबीचको दूरी ७५-९० सेन्टिमिटर हुनुपर्छ। सुख्खा समयमा नियमित सिँचाइ गर्ने, समयमा गोडमेल गर्ने र लहरा हुर्काउन बाँसको तिनको सहारा (माउलो) लगाउने गर्नुपर्छ।
विवरण तथा समग्र परिचय
तरुल (Dioscorea alata) नेपालको तराई, मध्य पहाडी तथा बेसी क्षेत्रमा व्यापक रूपमा खेती गरिने एक प्रमुख कन्दमूल बाली हो। जटिल कार्बोहाइड्रेट, फाइबर र खनिज पदार्थले भरिपूर्ण यो बाली नेपाली संस्कृतिमा, विशेष गरी माघे संक्रान्ति पर्वमा निकै महत्वपूर्ण मानिन्छ। न्यानो र आर्द्र हावापानी, राम्रोसँग पानी नजम्ने मलिलो माटो तरुल खेतीका लागि उत्तम हुन्छ।
विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण
🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ
तरुल शरीरलाई ऊर्जा प्रदान गर्ने राम्रो स्रोत हो र यसमा भिटामिन सी, भिटामिन बी६, पोटासियम तथा म्यांगनीज पाइन्छ। यसले पाचन प्रणालीलाई स्वस्थ राख्न र रक्तचाप नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्दछ। ग्रामीण नेपालका साना किसानहरूका लागि यो एक महत्वपूर्ण नगदे बाली हो, जसको जाडोयामका चाडपर्वहरूमा अत्यधिक बजार माग हुन्छ।
⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
तरुल पानी जम्ने ठाउँमा छिटो कुहिने हुँदा यो जलमग्नताप्रति संवेदनशील हुन्छ। यसमा लाभा वा स्केम किरा तथा नेमाटोडको प्रकोप हुन सक्छ। केही जङ्गली वा अप्रशोधित किसिमका तरुलहरूमा विषालु तत्व हुन सक्ने भएकाले उपभोग गर्नुअघि तिनलाई परम्परागत रूपमा राम्ररी उमालेर प्रशोधन गर्नुपर्छ।
🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू
यस बालीमा देखिने प्रमुख समस्याहरूमा ढुसी वा ब्याक्टेरियाको कारण हुने कन्द सड्ने रोग (ट्युबर रट), पातहरू सुक्ने एन्थ्राक्नोज रोग, र जरामा गाँठा पारेर बोटको वृद्धि रोक्ने रुट-नट नेमाटोड हुन्।
💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू
रोगमुक्त बीउ तरुलको प्रयोग गर्ने, बाली चक्र अपनाउने, खेतमा पानी जम्न नदिने, राम्ररी सडेको गोठेमल प्रयोग गर्ने र किराहरूको नियन्त्रणका लागि झोलमल वा जैविक विषादी (नीमको तेल) प्रयोग गर्ने।
🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस
जमिन तयारीको समयमा आधारभूत मलको रूपमा १५-२० टन राम्ररी सडेको गोठेमल वा कम्पोस्ट मल प्रयोग गर्नुहोस्। यसबाहेक सन्तुलित NPK मल (जस्तै ८०:६०:६० के.जी. प्रति हेक्टर) आधा रोप्ने बेलामा र बाँकी माटो उधिन्ने (माटो चढाउने) समयमा टप-ड्रेसिङको रूपमा दिनुहोस्।
खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)
🌱 रोप्ने विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📏 बिउको गहिराइ 7.0 cm
↔️ बिरुवाको दुरी 50.0 cm
📐 डयाङको दुरी 90.0 cm
🪱 माटोको प्रकार Deep, loose, well-drained sandy loam rich in organic matter
💧 सिँचाइ आवश्यकता Moderate (1-2 times weekly during dry periods)
☀️ घामको आवश्यकता Full sun to partial shade
🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha
हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)
⛰️ उपयुक्त उचाइ 70–1800 m
🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Terai, Inner Terai, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम दायरा 25–35°C
⚗️ माटोको pH 5.5–6.5
कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)
⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि 210-270 days
📦 अनुमानित उत्पादन 15-25 tons/ha
🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

लहरा र पातहरू पहेँलो भई सुक्दै गएपछि र बोटको फेदमा माटो कसिन थालेपछि यम उखेल्नुहोस्।

रोग तथा किरा पुस्तकालय
काण्डको जड कुहिने रोग
Severe

White cottony mycelium and round mustard-seed-like brown sclerotia at stem base at soil level; plant wilts suddenly; wide host range.…

🌿 जैविक उपचार
Apply Trichoderma viride in soil (5 kg/acre) before planting; drench with Pseudomonas fluorescens solution.…
जराको गाँठे किरा रोग
Severe

Characteristic galls (knots) on roots causing swollen, deformed root systems. Above ground: stunted yellow plants with wilting during daytim…

🌿 जैविक उपचार
Apply Neem cake (500 kg/ha) into soil before planting; use Trichoderma harzianum + Paecilomyces lilacinus bioc…
गाजर-जरा जातको स्क्लेरोटिनिया कुहिने रोग
Severe

Watery soft rot on roots and crown; white cottony mycelium with hard black sclerotia inside; complete root loss possible.…

🌿 जैविक उपचार
Apply Trichoderma viride (biocontrol) in soil before planting; avoid high nitrogen inputs.…
छिटो जानकारी
🌱 विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📅 मौसम Chaitra (चैत) – Poush (पुष)
⏱️ पाक्ने 210-270 days
💧 सिँचाइ Moderate (1-2 times weekly during dry periods)
☀️ घाम Full sun to partial shade
🪱 माटो Deep, loose, well-drained sandy loam rich in organic matter
🗺️ क्षेत्र Terai, Inner Terai, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम 25–35°C
⚗️ pH 5.5–6.5
📏 गहिराइ 7.0 cm
📦 उत्पादन 15-25 tons/ha
← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्
AgroMitra Assistant
Online & Ready
Tap to talk
Tap to talk
Ask me anything about eSanshar services
Microphone Required

To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.

Hello! I'm here to help. You can type your question below or allow microphone to use voice.