MENU

कलमी साग

Water Spinach
📖 Ipomoea aquatica
📅 Chaitra (चैत) – Ashwin (असोज) 🌡️ 15–30°C ⚗️ pH 6.0–7.0 ⏱️ 30-45 days
रोप्ने मौसम तथा अवधि
🌱
उपयुक्त रोप्ने समय / सिजन: Chaitra (चैत) – Ashwin (असोज)
कलमी सागको खेती बीउ वा डाँठ (कलम) रोपेर गर्न सकिन्छ। जमिनलाई राम्ररी जोतेर पाकेको गोठेमल वा कम्पोस्ट मल मिसाएर तयारी गर्नुहोस्। डाँठबाट खेती गर्दा २०-३० सेन्टिमिटर लामो डाँठ ओसिलो माटो वा पानी जमेको खेतमा रोप्नुहोस्। यसलाई कोमल बनाउन निरन्तर सिँचाइ वा ओसिलोपनको आवश्यकता पर्दछ।
विवरण तथा समग्र परिचय
कलमी साग एक उष्णकटिबंधीय जलीय वा अर्ध-जलीय तरकारी बाली हो, जसलाई यसका कोमल मुना र पातहरूका लागि खेती गरिन्छ। नेपालमा यो गर्मी तथा मनसुनको समयमा तराई र मध्य पहाडी क्षेत्रहरूमा व्यापक रूपमा खेती गरिन्छ। भिटामिन, खनिज र फाइबरले भरपूर यो छिटो बढ्ने र ओसिलो माटोमा सजिलै फस्टाउने पौष्टिक साग हो।
विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण
🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ
कलमी साग आइरन, क्याल्सियम, भिटामिन ए र सी को उत्कृष्ट स्रोत हो, जसले रक्तअल्पता कम गर्न र आँखाको ज्योति बढाउन मद्दत गर्छ। आर्थिक दृष्टिकोणले छोटो समयमै धेरै पटक कटाइ गर्न सकिने हुनाले किसानहरूका लागि छिटो आम्दानीको स्रोत बन्छ। नेपाली भान्सामा यसलाई लसुन र खुर्सानीसँग भुटेर स्वादिष्ट तरकारीको रूपमा खाइन्छ।
⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
यो बाली जाडो र तुसारोप्रति अत्यन्त संवेदनशील हुन्छ, जसले गर्दा हिउँदमा यसको वृद्धि रोकिन्छ। प्रदूषित पानीमा खेती गर्दा यसले भारी धातु र जीवाणुहरू सोस्न सक्ने जोखिम हुन्छ। साथै, प्रारम्भिक चरणमा झारपातको प्रकोप बढी हुन सक्छ।
🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू
यसमा पातमा कालो दाग देखाउने ढुसीजन्य पातको दाग रोग (Leaf Spot), र पात खाने लाभा, क्याटरपिलर तथा पात सुरुङ पार्ने किराहरूको मुख्य समस्या देखिन्छ। पानी निकास राम्रो नभएमा जरा कुहिने रोग लाग्न सक्छ।
💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू
रोग तथा किरा नियन्त्रणका लागि झोलमल, निमको तेलको झोल छर्कने र किराहरूलाई टिपेर नष्ट गर्ने जैविक विधि अपनाउनुहोस्। बाली चक्र अपनाउने र सफਾ पानीको प्रयोग गर्ने गरेमा रोगको प्रकोप कम गर्न सकिन्छ।
🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस
जमिन तयारीको समयमा प्रति हेक्टर १५-२० टन राम्रोसँग पाकेको गोठेमल माटोमा मिसाउनुहोस्। प्रत्येक कटाइपछि नाइट्रोजनयुक्त प्राङ्गारिक मल वा पातलो झोलमल प्रयोग गर्दा कोमल मुनाहरू छिटो र राम्ररी पलाउँछन्।
खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)
🌱 रोप्ने विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📏 बिउको गहिराइ 1.5 cm
↔️ बिरुवाको दुरी 20.0 cm
📐 डयाङको दुरी 25.0 cm
🪱 माटोको प्रकार Clayey loam, rich in organic matter, wet soils
💧 सिँचाइ आवश्यकता High (frequent irrigation or waterlogged)
☀️ घामको आवश्यकता Full sun
🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha
हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)
⛰️ उपयुक्त उचाइ 60–1500 m
🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Terai, Inner Terai, River basins, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम दायरा 15–30°C
⚗️ माटोको pH 6.0–7.0
कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)
⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि 30-45 days
📦 अनुमानित उत्पादन 15-25 tons/ha
🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

नयाँ टाउका २५–३० से.मी. उचाइ भएपछि च्याप्दै वा काट्दै टिप्नुहोस् — पाखातिर नयाँ हाँगाहरू उग्नका लागि जग छाड्नुहोस्।

बाली तस्बिर ग्यालरी (Photo Gallery)
रोग तथा किरा पुस्तकालय
कोपिला गलाउने रोग
Severe

Seedlings suddenly wilt and collapse at soil level; dark water-soaked lesion at stem base; rapid death of young transplants.…

🌿 जैविक उपचार
Drench seedbed with Trichoderma viride suspension (5 g/L); soak seeds in cow urine (1:10) for 30 min before so…
पालुङ्गो जातको अपरा ढुसी रोग
Moderate

Yellow irregular spots on upper leaf surface; purple-gray spore masses on undersides; leaves turn brown and die rapidly.…

🌿 जैविक उपचार
Spray Trichoderma biofungicide; garlic extract spray (crush 50 g garlic in 1L water, dilute 1:10).…
छिटो जानकारी
🌱 विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📅 मौसम Chaitra (चैत) – Ashwin (असोज)
⏱️ पाक्ने 30-45 days
💧 सिँचाइ High (frequent irrigation or waterlogged)
☀️ घाम Full sun
🪱 माटो Clayey loam, rich in organic matter, wet soils
🗺️ क्षेत्र Terai, Inner Terai, River basins, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम 15–30°C
⚗️ pH 6.0–7.0
📏 गहिराइ 1.5 cm
📦 उत्पादन 15-25 tons/ha
← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्
AgroMitra Assistant
Online & Ready
Tap to talk
Tap to talk
Ask me anything about eSanshar services
Microphone Required

To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.

Hello! I'm here to help. You can type your question below or allow microphone to use voice.