MENU

सलाद पात

Lettuce
📖 Lactuca sativa
📅 Bhadra (भाद्र) – Chaitra (चैत) 🌡️ 15–30°C ⚗️ pH 6.0–7.0 ⏱️ 45-75 days
रोप्ने मौसम तथा अवधि
🌱
उपयुक्त रोप्ने समय / सिजन: Bhadra (भाद्र) – Chaitra (चैत)
सलाद पात चिसो मौसममा राम्ररी फस्टाउँछ र यसलाई सिधै बीउ छरेर वा ब्याडमा बेर्ना उमारेर सार्न सकिन्छ। जमिनलाई राम्रोसँग जोतेर डेल वा माटो खुकुलो बनाउनुपर्छ र राम्ररी सडेको गोठेमल वा कम्पोस्ट मल मिसाउनुपर्छ। बीउलाई ०.५ देखि १ सेन्टीमिटर गहिराइमा रोप्नुपर्छ जसमा बोटदेखि बोटको दूरी १५-२० सेन्टीमिटर र लाइनदेखि लाइनको दूरी ३० सेन्टीमिटर हुनुपर्छ। माटोमा चिस्यान कायम राख्न नियमित रूपमा हल्का सिँचाइ गर्नुपर्छ तर पानी जम्न दिनु हुँदैन। नियमित गोडमेल र झारपात हटाउने काम गर्नुपर्छ।
विवरण तथा समग्र परिचय
सलाद पात (Lettuce) एउटा चिसो र समशीतोष्ण हावापानीमा फस्टाउने पातदार तरकारी हो। यसका कुरकुरे र रसिला पातहरू सलाद, स्यान्डविच तथा विभिन्न परिकारहरूमा काँचै खाने गरिन्छ। नेपालमा सहरीकरण, पर्यटन व्यवसाय र स्वास्थ्यप्रद खानपानप्रतिको सचेतना वृद्धिसँगै सलाद पातको खेती व्यावसायिक रूपमा बढ्दै गएको छ। नेपालमा मुख्यतया आइसबर्ग (Iceberg), रोमेन (Romaine), बटरहेड (Butterhead) र लुज-लिफ (Loose-leaf) जातका सलाद पातहरू बढी लगाइन्छन्।
विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण
🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ
सलाद पातमा क्यालोरी, बोसो र सोडियम कम हुन्छ भने भिटामिन ए, सी, के, फोलेट र आइरन प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। यसमा पाइने उच्च पानीको मात्राले शरीरमा पानीको कमी हुन दिँदैन, रेसादार तत्त्वले पाचन प्रणालीलाई स्वस्थ राख्छ र आँखा तथा हड्डीको स्वास्थ्यलाई टेवा पुर्‍याउँछ। छोटो अवधिमै तयार हुने र सहरी बजारमा उच्च माग हुने भएकाले यो किसानहरूका लागि छिटो आम्दानी दिने नगदे बाली बनेको छ।
⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
सलाद पात अत्यधिक गर्मीप्रति अति संवेदनशील हुन्छ, जसले गर्दा बोट छिटो फुल्ने (Bolting) समस्या हुन्छ र पातहरू तितो तथा काम नलाग्ने हुन्छन्। यसको जरा कमजोर र छोटो हुने हुनाले खडेरी र झारपातको प्रतिस्पर्धा सहन सक्दैन। रसिला र कोमल पात हुने भएकाले ओसारपसार गर्दा सजिलै मर्लिने र चिस्यान नमिलेमा छिटो कुहिने समस्या हुन्छ।
🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू
सलाद पातमा देखिने प्रमुख रोगहरूमा डाउनी मिल्डियू (पातको तल्लो भागमा सेतो ढुसी देखा पर्ने), फेद कुहिने रोग (Bottom Rot), स्क्लेरोटिनिया र ब्याक्टेरियल सफ्ट रट पर्छन्। यसबाहेक लाही कीरा, कटुवा कीरा र चिप्ले किराले कोमल पात र डाँठलाई नोक्सान पुर्‍याउँछन्।
💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू
समेत व्यवस्थापन (IPM) विधिहरूको अवलम्बन गर्नुहोस्। रोग प्रतिरोधी बीउको प्रयोग, बाली चक्र अपनाउने र हावा आवतजावत हुने गरी बोटबीच उचित दूरी राख्ने गर्नुहोस्। कीरा नियन्त्रणका लागि झोलमल (गाईवस्तुको मूत्रबाट बनेको जैविक झोल) वा जैविक विषादी प्रयोग गर्न सकिन्छ। ढुसीजन्य रोगको प्रकोप बढी भएमा सिफारिस गरिएका सुरक्षित जैविक वा तामायुक्त ढुसीनाशक औषधि प्रयोग गर्न सकिन्छ तर कटाइको समयसीमालाई ध्यान दिनुपर्छ।
🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस
जमिन तयारी गर्दा प्रति हेक्टर १०-१५ टन राम्ररी सडेको गोठेमल वा कम्पोस्ट मल आधार मलको रूपमा प्रयोग गर्नुहोस्। सन्तुलित रासायनिक मल (जस्तै एनपीके १००:६०:४० किग्रा/हेक्टर) को प्रयोग गर्नुहोस्। नाइट्रोजन मललाई दुई भागमा बाँडेर रोपेको ३-४ हप्तापछि टप-ड्रेसिङ गर्दा पातको वृद्धि राम्रो हुन्छ। झोलमल वा कम्पोस्ट चियाको प्रयोगले पातको गुणस्तर र हरियाली बढाउन मद्दत गर्छ।
खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)
🌱 रोप्ने विधि बेर्ना सारेर (Transplanting)
📏 बिउको गहिराइ 0.5 cm
↔️ बिरुवाको दुरी 20.0 cm
📐 डयाङको दुरी 30.0 cm
🪱 माटोको प्रकार Well-drained fertile sandy loam rich in organic matter
💧 सिँचाइ आवश्यकता Moderate (1-2 times weekly)
☀️ घामको आवश्यकता Full sun
🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha
हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)
⛰️ उपयुक्त उचाइ 100–2500 m
🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Terai, Mid-Hills, High Hills (Greenhouse/Tunnel)
🌡️ तापक्रम दायरा 15–30°C
⚗️ माटोको pH 6.0–7.0
कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)
⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि 45-75 days
📦 अनुमानित उत्पादन 15-25 tons/ha
🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

गाँठोवाला किसिमको पत्तागोभी हातले दबाउँदा कडा र ठोस भएपछि टिप्नुहोस्; पातको किसिमको भए पात १५–२० से.मी. लम्बाइ भएपछि टिप्नुहोस्। तताउ र मर्झाउन रोक्न बिहानको समयमा टिप्नुहोस्।

बाली तस्बिर ग्यालरी (Photo Gallery)
रोग तथा किरा पुस्तकालय
कोपिला गलाउने रोग
Severe

Seedlings suddenly wilt and collapse at soil level; dark water-soaked lesion at stem base; rapid death of young transplants.…

🌿 जैविक उपचार
Drench seedbed with Trichoderma viride suspension (5 g/L); soak seeds in cow urine (1:10) for 30 min before so…
पालुङ्गो जातको अपरा ढुसी रोग
Moderate

Yellow irregular spots on upper leaf surface; purple-gray spore masses on undersides; leaves turn brown and die rapidly.…

🌿 जैविक उपचार
Spray Trichoderma biofungicide; garlic extract spray (crush 50 g garlic in 1L water, dilute 1:10).…
पात खाने माइनर किरा
Mild

Whitish serpentine tunnels (mines) winding through leaf tissue; maggots visible inside leaves; heavy infestation causes leaf drop.…

🌿 जैविक उपचार
Release natural parasitoid wasps (Diglyphus spp.); spray neem oil (5 mL/L).…
छिटो जानकारी
🌱 विधि बेर्ना सारेर (Transplanting)
📅 मौसम Bhadra (भाद्र) – Chaitra (चैत)
⏱️ पाक्ने 45-75 days
💧 सिँचाइ Moderate (1-2 times weekly)
☀️ घाम Full sun
🪱 माटो Well-drained fertile sandy loam rich in organic matter
🗺️ क्षेत्र Terai, Mid-Hills, High Hills (Greenhouse/Tunnel)
🌡️ तापक्रम 15–30°C
⚗️ pH 6.0–7.0
📏 गहिराइ 0.5 cm
📦 उत्पादन 15-25 tons/ha
← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्
AgroMitra Assistant
Online & Ready
Tap to talk
Tap to talk
Ask me anything about eSanshar services
Microphone Required

To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.

Hello! I'm here to help. You can type your question below or allow microphone to use voice.