MENU

लट्टे साग

Amaranth Greens
📖 Amaranthus tricolor / Amaranthus spp.
📅 Chaitra (चैत) – Bhadra (भाद्र) 🌡️ 15–30°C ⚗️ pH 6.0–7.0 ⏱️ 60-90 days
रोप्ने मौसम तथा अवधि
🌱
उपयुक्त रोप्ने समय / सिजन: Chaitra (चैत) – Bhadra (भाद्र)
लट्टे साग खेती गर्न जमिनलाई राम्ररी जोतेर झारपात हटाई धुलो बनाउनुपर्छ र राम्ररी पाकेको गोठेमल वा कम्पोस्ट माटोमा मिसाउनुपर्छ। यसका बीउहरू छर, वा ३० से.मी. को दूरीमा करिब १-२ से.मी. गहिराइमा लाईनमा रोप्नुपर्छ। बिरुवा ५-७ से.मी. भएपछि बिरुवाबीचको दूरी १५ से.मी. कायम गर्न पातलो बनाउनुपर्छ। माटोमा ओस कायम राख्न नियमित र मध्यम रूपमा सिँचाइ (हप्तामा १-२ पटक मौसम अनुसार) गर्नुपर्छ, जसले गर्दा बोट छिटो र सघन रूपमा बढ्छ।
विवरण तथा समग्र परिचय
लट्टे साग नेपालको तराईदेखि मध्य पहाडी क्षेत्रसम्म (२,००० मिटरसम्म) अत्यधिक लोकप्रिय र पौष्टिक पातवाला तरकारी हो। छिटो बढ्ने र कडा मौसम सहन सक्ने यो बाली यसका कोसा, कोमल पात र डाँठका लागि खेती गरिन्छ, जसमा भिटामिन, खनिज र फाइबर प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। यो विशेष गरी तातो र वर्षायाममा राम्रोसँग फस्टाउने हुनाले नेपाली घरायसी करेसाबारी र व्यावसायिक खेतीमा निकै महत्व राख्छ।
विस्तृत कृषि वैज्ञानिक विश्लेषण
🌟 राम्रा पक्ष तथा पौष्टिक लाभ
लट्टे साग पोषणको एक उत्कृष्ट स्रोत हो, जसमा फलाम, क्याल्सियम, भिटामिन ए, भिटामिन सी र वनस्पति प्रोटीन भरपूर मात्रा पाइन्छ, जसले रक्तअल्पता ( एनिमिया) विरुद्ध लड्न र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन मद्दत गर्दछ। आर्थिक रूपमा, यसले ६० देखि ९० दिनको छोटो समयावधिमा धेरै पटक कटाइ लिन सकिने हुनाले किसानलाई छिटो आम्दानी दिन्छ। खानामा यसको प्रयोग बहुमुखी छ, जसलाई भुटेर, सुपमा वा नेपाली दाल र तरकारीमा मिसाएर खान सकिन्छ।
⚠️ सावधानी तथा ध्यान दिनुपर्ने कुरा
यसको सहनशीलता भए पनि लट्टे साग लामो समयसम्म पानी जम्ने ठाउँमा टिक्दैन, जसले गर्दा जरा कुहिने समस्या देखा पर्छ। अत्यधिक आर्द्र वर्षायाममा यसमा पात खाने कीराहरू र ढुसीजन्य थोप्ला रोगको प्रकोप हुन सक्छ। बुढिएका पातहरूमा ओक्सलिक एसिडको मात्रा बढी हुने हुनाले मिर्गौलामा पत्थरीको समस्या भएकाहरूले राम्ररी पकाएर मात्र सेवन गर्नु पर्छ।
🐛 मुख्य रोग तथा किराहरू
यस बालीमा देखिने प्रमुख समस्याहरूमा बिरुवा मर्दै जाने रोग (डैम्पिंग अफ), पातमा खरानी रङ्गका गोलो दाग देखिने पातको थोप्ले रोग (सार्कोस्पोरा), र कोमल पात खाने पात खाने कीरा, स्टेम बोरर र लाभा पर्छन्।
💊 रोकथाम र नियन्त्रणका उपायहरू
रोग र कीरा नियन्त्रणका लागि एकीकृत शत्रुजीव व्यवस्थापन (IPM) विधि अपनाउनुपर्छ, जस्तै बाली चक्र अपनाउने, खेतमा पानी नजम्ने व्यवस्था गर्ने र रोगी बोटहरू हटाउने। कीराबाट बचाउन झोलमल, निमको तेलको झोल छर्कने वा बिरुवामा खरानी छर्ने जस्ता जैविक विधिहरूको प्रयोग गर्न सकिन्छ।
🧪 मलखाद व्यवस्थापन तथा पोषण सिफारिस
सन्तुलित मलखाद व्यवस्थापन तालिका: जमिन तयारीको समयमा १०-१५ टन प्रति हेक्टर कुहिएको गोठेमल आधार मलको रूपमा मिसाउनु पर्छ। पहिलो कटाइ वा उम्रिएको ३ हप्तापछि नाइट्रोजनयुक्त कम्पोस्ट वा भर्मीकम्पोस्ट टप-ड्रेसिङको रूपमा प्रयोग गर्दा कोमल पातहरूको पुनर्बृद्धि द्रुत गतिमा हुन्छ।
खेती तथा रोप्ने विधि (Cultivation Guide)
🌱 रोप्ने विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📏 बिउको गहिराइ 2.0 cm
↔️ बिरुवाको दुरी 15.0 cm
📐 डयाङको दुरी 30.0 cm
🪱 माटोको प्रकार Well-drained fertile loam
💧 सिँचाइ आवश्यकता Moderate (1-2 times weekly)
☀️ घामको आवश्यकता Full sun
🧪 NPK मात्रा 100:60:40 NPK kg/ha
हावापानी र भौगोलिक उचाइ (Climate & Geography)
⛰️ उपयुक्त उचाइ 100–2000 m
🗺️ उपयुक्त क्षेत्र Terai, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम दायरा 15–30°C
⚗️ माटोको pH 6.0–7.0
कटानी तथा उत्पादन (Harvest & Yield)
⏱️ बाली पाक्ने / पहिलो कटिङ अवधि 60-90 days
📦 अनुमानित उत्पादन 20-30 tons/ha
🔍 कटानीका मुख्य संकेतहरू (Harvest Indicators):

बोट २०–३० से.मी. उचाइ भएपछि र फूल आउनुअघि नरम, चम्किलो पात र डाँठ भएको अवस्थामा टिप्नुहोस्। पूरै उखेलेर वा कलिला टाउका काट्दै पटक-पटक टिप्न सकिन्छ — काट्दा नयाँ हाँगाहरू झाँगिन्छन्।

बाली तस्बिर ग्यालरी (Photo Gallery)
रोग तथा किरा पुस्तकालय
कोपिला गलाउने रोग
Severe

Seedlings suddenly wilt and collapse at soil level; dark water-soaked lesion at stem base; rapid death of young transplants.…

🌿 जैविक उपचार
Drench seedbed with Trichoderma viride suspension (5 g/L); soak seeds in cow urine (1:10) for 30 min before so…
पालुङ्गो जातको अपरा ढुसी रोग
Moderate

Yellow irregular spots on upper leaf surface; purple-gray spore masses on undersides; leaves turn brown and die rapidly.…

🌿 जैविक उपचार
Spray Trichoderma biofungicide; garlic extract spray (crush 50 g garlic in 1L water, dilute 1:10).…
पात खाने माइनर किरा
Mild

Whitish serpentine tunnels (mines) winding through leaf tissue; maggots visible inside leaves; heavy infestation causes leaf drop.…

🌿 जैविक उपचार
Release natural parasitoid wasps (Diglyphus spp.); spray neem oil (5 mL/L).…
छिटो जानकारी
🌱 विधि सिधै बिउ छर्ने (Direct Seeding)
📅 मौसम Chaitra (चैत) – Bhadra (भाद्र)
⏱️ पाक्ने 60-90 days
💧 सिँचाइ Moderate (1-2 times weekly)
☀️ घाम Full sun
🪱 माटो Well-drained fertile loam
🗺️ क्षेत्र Terai, Mid-Hills
🌡️ तापक्रम 15–30°C
⚗️ pH 6.0–7.0
📏 गहिराइ 2.0 cm
📦 उत्पादन 20-30 tons/ha
← बाली क्याटलगमा फर्कनुहोस्
AgroMitra Assistant
Online & Ready
Tap to talk
Tap to talk
Ask me anything about eSanshar services
Microphone Required

To use the voice call feature, please allow microphone access in your browser settings. You can still type your message below and I'll reply in text.

Hello! I'm here to help. You can type your question below or allow microphone to use voice.